ilbera
17-07-2010, 12:32
LASTİK BASINÇLARI VE ISI FAKTÖRÜ
Lastikte performans faktörleri..
Lastik motorun yükünü taşıyan havalı bir sistemdir. Karkasın içine hava yada nitrojen basılarak bir gerginlik sağlanır. Lastiğin karkası yüksek gerilim kuvvetine sahiptir ancak yüksek basınç kuvvetine sahip değildir. Karkas içindeki gerilimi yaratan basılan havadır. Bu hava taşımayı sağlar. Bu yüzden lastik havaları çok önemlidir.
Tekrarlarsak yükü taşıyan lastik değil içindeki havadır. Maksimum yük ve şişirme değerleri olarak üreticilerin verdikleri rakamlar lastik tasarımı ile ilgilidir. Eğer bu değerlere dikkat edilmezse motorunuzun yönetilmesi ve performansı çok etkilenecektir.
İki hatırda tutulması gerekli nokta:
1. Lastik gazlama, fren yapma gibi yönetim komutlarını yola verebilmelidir.
2. Lastik ayrıca jant ve yol arasında yay görevi yapmalıdır.
Eksik veya fazla hava:
İnik lastikler yada az şişirilmiş lastikler dönüş kabiliyetinin zayıflamasına neden olur, traksiyon düşer, lastik çabuk ve fazla ısınır, kenarlarda düzensiz aşınmalar oluşur ve yan duvarlara fazla gerilim binerek çatlamalara, yarıklara neden olabilir.
Burada şayet çatlamalar yanağın iç yüzeyinde oluşursa bunu sürücünün fark etmesi olanaksızdır ve balon yapabilir hatta yanakların ani patlamalarına, yarılmalarına neden olabilir. Ani hava kayıplarının da ciddi sonuçları vardır.
Fazla şişirilmiş lastikler yük taşıma kapasitesini artırmaz ancak sürüş sert olmasına ve süspansiyonlara darbelerin şok şeklinde aktarımlarına sebep olur. Buda lastiğin yoldan gelen darbelerle baş etme kabiliyetini olumsuz etkileyecektir. Ayrıca lastiği ortasında düzensiz aşınmalar olacaktır.
Isı etkileri:
Lastik havası sıcaklıktan etkilenir. Burada lastiğin içindeki havanın devamlı basınç altında olması durumu değiştirmez. Ortalama lastik hava basıncı her 3-4 derece için 1 psi değişir. Isı artıkça artar ve ısı düştükçe düşer.
Örneğin 35psi basınçta şişirilmiş bir lastik temmuz ayında 27-28 derecede iken aynı basınç ocak ayında hava sıcaklığı 7 dereceye düştüğünde 23 psi ler de olacaktır ki oldukça düşük bir hava basıncıdır ve bu şekilde motorunuzu kullanmamalısınızdır. Yine diyelim bir yaz sabahı 20 derece de 40 psi hava bastığınız lastiğinizle genellikle öğleye doğru hava sıcaklığı 30 derece de olan bir iklime vardığınızda lastiğinizdeki hava basıncı 44 psi olacaktır ki buda lastiğinizin minimum maksimum basınç sınırlarını aşmış bir durum olabilir.
Lastik havasının kontrolü:
Nasıl kontrol edeceğiz? Tavsiye edilen lastik hava basıncını birkaç faktör tayin eder. Ağırlık, sıcaklık, yol şartları ve sürüş. Her bir faktör göz önüne alınarak lastik havalarının basınçları ayarlanmalıdır.
Kaliteli bir basınç ölçere sahip olun ve her sabah henüz lastikleriniz içindeki hava soğukken ölçümlerinizi yapınız. 2-3 km lik bir sürüş dahi lastik havalarının ısınmalarına yetecektir. Isınan havanın tam soğuması ise yaz günü 4-5 saati alacaktır. Her 1psi basınç kaybı 28-30 kg lık bir yük taşıma kabiliyetinin azalmasına neden olacaktır. Ani gazlama ve frenlemeler lastikleri çabuk ısıtır.
Yüklü ve yolculu sürüşler:
Yüklü ve yolculu sürüşlerinizde ön lastik havalarını tavsiye edilen en yüksek değere göre şişiriniz. Ön tekerin imalatçının tavsiye ettiği değere göre şişirilmesi en iyi frenleme, durma sonuçlarının alınması için yapılan testlerden sonra belirlenmektedir. Arka tekeri ise yanaklarda yazılı değere göre şişirebilirsiniz. Arka daha çok yük taşıma içindir. Ara yükler veya az yük, hafif yüklü durumlar için ise maksimum değerleri geçmemek şartıyla lastik hava basınçlarını her 45 kg için 2psi gibi artırabilirsiniz. Genel olarak da yüklü yüksüz lastik basınç farkları 4psi yi geçmeyecek şekilde üretim yapılmaktadır.
Not. Isı dereceleri celsius cinsinden verilmiştir.
Çok faydalı ve çok önemli bir konu,bu tür bilgiler ülkemizde maalesef yaygın değildir.
Motosikletin yerle temas eden tek noktasıdır lastikler,ve,güvenli sürüş için önemlidirler.Yıllardır söylediğim bir söz''aracınız eski olsun ama lastiğiniz yeni olsun,1cm.lik fren mesafesinin bile hayati önemi vardır''
Michelin lastik firmasında 12 yıl çalıştım teknik ve satış departmanlarında çalıştım,en son otomobil lastikleri satış müdürlüğünden ayrıldım.13 yıllık lastik tecrübemi sizlere aktarmak istedim.
bazı bilgileri maddelerle sizlere aktarmaya çalışacağım;
1- Lastiklerimi en ekonomik koşullarla nereden temin edebilirim?
Yurt dışından sipariş verme ve gümrükler vs. maliyeti yüksek.Artık internet var arama motorlarından motosiklet lastiği diye taratırsanız, lastik satış, servis ve tekerlek balans yapılan yerlere ulaşabilirsiniz.
2-Lastiklerin raf ömrü ne kadardır?
5 yıldır.lastiği etkileyen etmenlerden uzak tutulması şartıyla(ısı,nem,elektrik,güneş,ozon,petrol gibi)
3- Yeni bir lastiğin rodajını tamamlaması için 100 mil yol yapılması söyleniyor. Bu çok uzun değilmi?
Uzun değildir,hatta bazen daha uzun sürmektedir.
4- Tamir görmüş lastik kullanmak güvenli midir.?
Lastiğin eğer karkas yapısı zarar görmemişse motosiklet lastikleri için 6 mm ye kadar olan delikler tamir yapılabilir.Fakat uygun tamir yöntemi ile tamir edilmelidir ve yalnızca lastiğin taban kısmı tamir edilebilir ,yanak kısmı tamir edilemez.En uygun tamir yöntemi soğuk mantar yamadır.Hem lastiğe ısı olmadığı için zarar vermez,hemde deliğin kauçukla kapanması nedeniyle katlar arasına hava ve nem girmez.Fitil veya ütü yama yapmak kesinlikle lastiğe zarar verir ve güvenli değildir.
5- ısı değişimleri lastik performansını olumsuz etkiler mi?
Etkiler; soğuk ortam lastiğin sertleştirir,sıcak ortam lastiği yumuşaklaştırır.Fakat son yıllarda büyük lastik üreticileri(michelin,continental,bridgestone,metze ler,pirelli)silica bazlı hamur kullanmaya başlamışlardır.slica (slikondan biliriz) yüksek ve düşük sıcaklıklarda kauçuğun özelliğinin bozulmasını minimum düzeye indirmiştir.
6- Mevzuat(ingiltere)lastiklerimdeki diş derinliğinin 1 mm'nin altına düşmemesi esasını getiriyor. Lastik bu hale geldiğinde değiştirmemekte ısrar edersem ne olur?
Türk poliside artık son yıllarda diş derinliği ölçümü yapmaya başlamıştır.Ceza verme yetkileri vardır.Fakat polis cezası yememek için değil,güvenlik için lastik değiştirilmelidir.
1mm alt sınır doğrudur ve motosiklet lastikleri için bu yer lastiğin orta kısmıdır.Çünkü motosiklet lastikleri genelde ortadan aşınırlar.
7-Motosikletimin orjinal lastiklerinden farklı ölçüde bir lastik kullanabilirmiyim?
Doğrusu orijinal ölçüleri bozmamaktır,fakat,kafaya taktıysanız veya lastik bulamadıysanız, mecburiyetten farklı ölçülerde kullanabilirsiniz
Ama getireceği avantajları ve dezavantajları iyi analiz etmelisiniz.tecrübelerime göre bir büyük veya bir küçük ölçünün dışına çıkılmamalıdır
otomobil lastikleri için bir muadil tablosu mevcuttur ama motosiklet lastikleri için bir muadil tablosu ben göremedim.farklı ölçü takarken lastiğin çapı fazla değişmemelidir
iki yanak arasındaki mesafeden oynanabilir çatal ve zincire değmemek şartı ile,beygir gücü yüksek motorlarda çaplada oynanabilir ama dediğim gibi iyi analiz edilmeli
8- Soğuk ve sıcak havalar söz konusu olduğunda lastik basıncı ne kadar değişir?
Yalnız havalar değil,hareket eden lastik ısınır duran lastik soğur,tahminen %
10 değişir.Bu değişimler sırasında hava kayıpları olur, bu yüzden haftada bir engeç 15 günde bir lastik havaları, doğru hava saatiyle(benzinliklerdeki saatler genelde bozuktur veya doğruyu göstermezler) ölçülmelidir.yüklü durumda,uzun yolda veya yüksek sürat yapılacaksa lastik havaları%10 artırılmalıdır.Konu açılmışken nitrojen ile ilgili sorularla karşılaşmaktayım.nitrojen halk deyimiyle azot havadan daha ağır bir madde olduğu için ısınması ve soğuması havaya göre azdır ve bu yüzden lastikte basınç kaybı oluşmaz ve lastik ısınmaz bu avantaj doğrudur.Lastiğin iki büyük düşmanı vardır;birincisi ısı,ikincisi petrol.Kamyoncular için nitrojen çok idealdir.kamyon lastiklerinin aşırı yük sonucu gümlemesi dediğimiz olay lastiğin aşırı ısınmasından meydana gelmektedir.fakat,motosiklet lastiğinde kullanmak dezavantaj sağlar.Motosiklette aşırı yük yoktur ve lastiğin tutunma işlevini artırması için biraz ısıya ihtiyaç vardır,yoksa tutunması azalır.ayrıca havadan ağır olduğu için lastik içerisinde harket etmesi ağırdır ve yol sürüşünde dalma gezme dediğimiz olay meydana gelirki bu sürüş güvenliğini tehlikeye atar.kısaca motosiklet için nitrojen tavsiye etmiyorum
9-Eğer yol tutuşunun artmasını istiyorsam en radikal yarış lastiğini mi tercih etmeliyim?
Lastikte performans faktörleri..
Lastik motorun yükünü taşıyan havalı bir sistemdir. Karkasın içine hava yada nitrojen basılarak bir gerginlik sağlanır. Lastiğin karkası yüksek gerilim kuvvetine sahiptir ancak yüksek basınç kuvvetine sahip değildir. Karkas içindeki gerilimi yaratan basılan havadır. Bu hava taşımayı sağlar. Bu yüzden lastik havaları çok önemlidir.
Tekrarlarsak yükü taşıyan lastik değil içindeki havadır. Maksimum yük ve şişirme değerleri olarak üreticilerin verdikleri rakamlar lastik tasarımı ile ilgilidir. Eğer bu değerlere dikkat edilmezse motorunuzun yönetilmesi ve performansı çok etkilenecektir.
İki hatırda tutulması gerekli nokta:
1. Lastik gazlama, fren yapma gibi yönetim komutlarını yola verebilmelidir.
2. Lastik ayrıca jant ve yol arasında yay görevi yapmalıdır.
Eksik veya fazla hava:
İnik lastikler yada az şişirilmiş lastikler dönüş kabiliyetinin zayıflamasına neden olur, traksiyon düşer, lastik çabuk ve fazla ısınır, kenarlarda düzensiz aşınmalar oluşur ve yan duvarlara fazla gerilim binerek çatlamalara, yarıklara neden olabilir.
Burada şayet çatlamalar yanağın iç yüzeyinde oluşursa bunu sürücünün fark etmesi olanaksızdır ve balon yapabilir hatta yanakların ani patlamalarına, yarılmalarına neden olabilir. Ani hava kayıplarının da ciddi sonuçları vardır.
Fazla şişirilmiş lastikler yük taşıma kapasitesini artırmaz ancak sürüş sert olmasına ve süspansiyonlara darbelerin şok şeklinde aktarımlarına sebep olur. Buda lastiğin yoldan gelen darbelerle baş etme kabiliyetini olumsuz etkileyecektir. Ayrıca lastiği ortasında düzensiz aşınmalar olacaktır.
Isı etkileri:
Lastik havası sıcaklıktan etkilenir. Burada lastiğin içindeki havanın devamlı basınç altında olması durumu değiştirmez. Ortalama lastik hava basıncı her 3-4 derece için 1 psi değişir. Isı artıkça artar ve ısı düştükçe düşer.
Örneğin 35psi basınçta şişirilmiş bir lastik temmuz ayında 27-28 derecede iken aynı basınç ocak ayında hava sıcaklığı 7 dereceye düştüğünde 23 psi ler de olacaktır ki oldukça düşük bir hava basıncıdır ve bu şekilde motorunuzu kullanmamalısınızdır. Yine diyelim bir yaz sabahı 20 derece de 40 psi hava bastığınız lastiğinizle genellikle öğleye doğru hava sıcaklığı 30 derece de olan bir iklime vardığınızda lastiğinizdeki hava basıncı 44 psi olacaktır ki buda lastiğinizin minimum maksimum basınç sınırlarını aşmış bir durum olabilir.
Lastik havasının kontrolü:
Nasıl kontrol edeceğiz? Tavsiye edilen lastik hava basıncını birkaç faktör tayin eder. Ağırlık, sıcaklık, yol şartları ve sürüş. Her bir faktör göz önüne alınarak lastik havalarının basınçları ayarlanmalıdır.
Kaliteli bir basınç ölçere sahip olun ve her sabah henüz lastikleriniz içindeki hava soğukken ölçümlerinizi yapınız. 2-3 km lik bir sürüş dahi lastik havalarının ısınmalarına yetecektir. Isınan havanın tam soğuması ise yaz günü 4-5 saati alacaktır. Her 1psi basınç kaybı 28-30 kg lık bir yük taşıma kabiliyetinin azalmasına neden olacaktır. Ani gazlama ve frenlemeler lastikleri çabuk ısıtır.
Yüklü ve yolculu sürüşler:
Yüklü ve yolculu sürüşlerinizde ön lastik havalarını tavsiye edilen en yüksek değere göre şişiriniz. Ön tekerin imalatçının tavsiye ettiği değere göre şişirilmesi en iyi frenleme, durma sonuçlarının alınması için yapılan testlerden sonra belirlenmektedir. Arka tekeri ise yanaklarda yazılı değere göre şişirebilirsiniz. Arka daha çok yük taşıma içindir. Ara yükler veya az yük, hafif yüklü durumlar için ise maksimum değerleri geçmemek şartıyla lastik hava basınçlarını her 45 kg için 2psi gibi artırabilirsiniz. Genel olarak da yüklü yüksüz lastik basınç farkları 4psi yi geçmeyecek şekilde üretim yapılmaktadır.
Not. Isı dereceleri celsius cinsinden verilmiştir.
Çok faydalı ve çok önemli bir konu,bu tür bilgiler ülkemizde maalesef yaygın değildir.
Motosikletin yerle temas eden tek noktasıdır lastikler,ve,güvenli sürüş için önemlidirler.Yıllardır söylediğim bir söz''aracınız eski olsun ama lastiğiniz yeni olsun,1cm.lik fren mesafesinin bile hayati önemi vardır''
Michelin lastik firmasında 12 yıl çalıştım teknik ve satış departmanlarında çalıştım,en son otomobil lastikleri satış müdürlüğünden ayrıldım.13 yıllık lastik tecrübemi sizlere aktarmak istedim.
bazı bilgileri maddelerle sizlere aktarmaya çalışacağım;
1- Lastiklerimi en ekonomik koşullarla nereden temin edebilirim?
Yurt dışından sipariş verme ve gümrükler vs. maliyeti yüksek.Artık internet var arama motorlarından motosiklet lastiği diye taratırsanız, lastik satış, servis ve tekerlek balans yapılan yerlere ulaşabilirsiniz.
2-Lastiklerin raf ömrü ne kadardır?
5 yıldır.lastiği etkileyen etmenlerden uzak tutulması şartıyla(ısı,nem,elektrik,güneş,ozon,petrol gibi)
3- Yeni bir lastiğin rodajını tamamlaması için 100 mil yol yapılması söyleniyor. Bu çok uzun değilmi?
Uzun değildir,hatta bazen daha uzun sürmektedir.
4- Tamir görmüş lastik kullanmak güvenli midir.?
Lastiğin eğer karkas yapısı zarar görmemişse motosiklet lastikleri için 6 mm ye kadar olan delikler tamir yapılabilir.Fakat uygun tamir yöntemi ile tamir edilmelidir ve yalnızca lastiğin taban kısmı tamir edilebilir ,yanak kısmı tamir edilemez.En uygun tamir yöntemi soğuk mantar yamadır.Hem lastiğe ısı olmadığı için zarar vermez,hemde deliğin kauçukla kapanması nedeniyle katlar arasına hava ve nem girmez.Fitil veya ütü yama yapmak kesinlikle lastiğe zarar verir ve güvenli değildir.
5- ısı değişimleri lastik performansını olumsuz etkiler mi?
Etkiler; soğuk ortam lastiğin sertleştirir,sıcak ortam lastiği yumuşaklaştırır.Fakat son yıllarda büyük lastik üreticileri(michelin,continental,bridgestone,metze ler,pirelli)silica bazlı hamur kullanmaya başlamışlardır.slica (slikondan biliriz) yüksek ve düşük sıcaklıklarda kauçuğun özelliğinin bozulmasını minimum düzeye indirmiştir.
6- Mevzuat(ingiltere)lastiklerimdeki diş derinliğinin 1 mm'nin altına düşmemesi esasını getiriyor. Lastik bu hale geldiğinde değiştirmemekte ısrar edersem ne olur?
Türk poliside artık son yıllarda diş derinliği ölçümü yapmaya başlamıştır.Ceza verme yetkileri vardır.Fakat polis cezası yememek için değil,güvenlik için lastik değiştirilmelidir.
1mm alt sınır doğrudur ve motosiklet lastikleri için bu yer lastiğin orta kısmıdır.Çünkü motosiklet lastikleri genelde ortadan aşınırlar.
7-Motosikletimin orjinal lastiklerinden farklı ölçüde bir lastik kullanabilirmiyim?
Doğrusu orijinal ölçüleri bozmamaktır,fakat,kafaya taktıysanız veya lastik bulamadıysanız, mecburiyetten farklı ölçülerde kullanabilirsiniz
Ama getireceği avantajları ve dezavantajları iyi analiz etmelisiniz.tecrübelerime göre bir büyük veya bir küçük ölçünün dışına çıkılmamalıdır
otomobil lastikleri için bir muadil tablosu mevcuttur ama motosiklet lastikleri için bir muadil tablosu ben göremedim.farklı ölçü takarken lastiğin çapı fazla değişmemelidir
iki yanak arasındaki mesafeden oynanabilir çatal ve zincire değmemek şartı ile,beygir gücü yüksek motorlarda çaplada oynanabilir ama dediğim gibi iyi analiz edilmeli
8- Soğuk ve sıcak havalar söz konusu olduğunda lastik basıncı ne kadar değişir?
Yalnız havalar değil,hareket eden lastik ısınır duran lastik soğur,tahminen %
10 değişir.Bu değişimler sırasında hava kayıpları olur, bu yüzden haftada bir engeç 15 günde bir lastik havaları, doğru hava saatiyle(benzinliklerdeki saatler genelde bozuktur veya doğruyu göstermezler) ölçülmelidir.yüklü durumda,uzun yolda veya yüksek sürat yapılacaksa lastik havaları%10 artırılmalıdır.Konu açılmışken nitrojen ile ilgili sorularla karşılaşmaktayım.nitrojen halk deyimiyle azot havadan daha ağır bir madde olduğu için ısınması ve soğuması havaya göre azdır ve bu yüzden lastikte basınç kaybı oluşmaz ve lastik ısınmaz bu avantaj doğrudur.Lastiğin iki büyük düşmanı vardır;birincisi ısı,ikincisi petrol.Kamyoncular için nitrojen çok idealdir.kamyon lastiklerinin aşırı yük sonucu gümlemesi dediğimiz olay lastiğin aşırı ısınmasından meydana gelmektedir.fakat,motosiklet lastiğinde kullanmak dezavantaj sağlar.Motosiklette aşırı yük yoktur ve lastiğin tutunma işlevini artırması için biraz ısıya ihtiyaç vardır,yoksa tutunması azalır.ayrıca havadan ağır olduğu için lastik içerisinde harket etmesi ağırdır ve yol sürüşünde dalma gezme dediğimiz olay meydana gelirki bu sürüş güvenliğini tehlikeye atar.kısaca motosiklet için nitrojen tavsiye etmiyorum
9-Eğer yol tutuşunun artmasını istiyorsam en radikal yarış lastiğini mi tercih etmeliyim?